BEŞLİ ROMAN SETİ

BEŞLİ ROMAN SETİ – 5 ROMAN BİR ARADA- 1742 SAYFA
Kerb-ü-Belâ 1–2–3, Diriliş ve Geceye Bir Güneş Çizdim – 5’li Roman Seti
Bu 5’li roman seti, birbirinden ayrı beş kitabın yan yana getirilmiş sıradan bir toplamı değil; insanın hakikat karşısındaki tavrını, zulüm karşısındaki sessizliğini, merhamet karşısındaki samimiyetini, emanet karşısındaki sadakatini ve bedel anında gerçekten hangi safta kaldığını farklı zamanlar, farklı mekânlar ve farklı acılar üzerinden sınayan büyük bir vicdan haritasıdır. Bu setin bir yanında, nübüvvet çizgisinin saltanat fikriyle boğaz boğaza getirildiği, Nebevî emanetin siyasal ihtirasların ve tarafgirlik hastalığının arasında kuşatıldığı, sevginin sadakate dönüşemediği ve ümmetin vicdanında açılan yaranın asırlar boyu kanadığı Kerb-ü-Belâ 1–2–3 dururken; öte yanında, çağın tam ortasında yetimliğin, törenleşmiş kayıtsızlığın, kırılan çocuklukların, törenin, yoksulluğun, muhacirliğin ve insanın insana yabancılaşmasının içinden konuşan Diriliş ile Geceye Bir Güneş Çizdim durmaktadır. Fakat bütün bu eserler, derine inildiğinde aynı büyük hakikatte birleşir: İnsan, hakikati sevdiğini söylediği yerde değil; onu yalnız bırakmamak için neyi göze alabildiği yerde belli olur.

Kerb-ü-Belâ üçlemesi, bu setin tarihî ve metafizik omurgasını kurar. Birinci cilt olan “Ya biat ya ölüm”, Hz. Hüseyin’in Yezid’e boyun eğmeyi reddedişini yalnızca tarihî bir muhalefet tavrı olarak değil, hakikatin, meşruiyet kisvesine büründürülmüş zorbalık karşısında kendi özünü koruma iradesi olarak kurar. Burada biat, sıradan bir idarî sadakat yemini değil; nübüvvet çizgisinin mülk sevdasına teslim edilmesi, sözün namusunun kirletilmesi ve Nebevî emanetin siyasî tahakküme razı edilmesi anlamına gelen büyük bir eşik hâline gelir. İkinci cilt olan “İhanetin Şifreleri”, bu büyük kırılmayı mümkün kılan iç çürümeyi, Kûfe’nin sadece coğrafî değil ahlâkî anlamını, mektup yazan ama yürümeyen kalabalıkları, haklı olduğunu bildiği hâlde korkuya yenilenleri, makamını korumak için vicdanını susturan idarecileri ve bedel anında hakikati değil güvenliğini tercih eden insanların ağır çözülüşünü gösterir. Üçüncü cilt olan “Susuzluğun Feryadı” ise artık bütün mazeretlerin bittiği, ihanetin son maskesinin düştüğü ve merhametin bilinçli biçimde geri çekildiği nihai eşiği anlatır; çocukların kuruyan dudaklarında ümmetin kalbinden çekilen rahmet görünür olur, Fırat’ın önüne çekilen set yalnızca suyun değil insanlığın da önüne çekilmiş bir duvara dönüşür. Böylece Kerbelâ, bir günün acısı olmaktan çıkar ve hak ile batıl, sadakat ile menfaat, nübüvvet ile saltanat, merhamet ile taşlaşma arasındaki çağlar üstü büyük ayrımın diri ölçüsü hâline gelir.

Diriliş, bu tarihî kırılmayı çağdaş insanın kalbine taşıyan ilk büyük roman halkasıdır. Bu kitapta karşımıza çıkan şey, yalnızca köy hayatı, yoksulluk, eğitim mücadelesi, öğretmenlik sorumluluğu, töre baskısı ve kırılgan hayatlar değildir; burada asıl anlatılan, insan kalmanın her geçen gün zorlaştığı bir çağda vicdanın nasıl ayakta tutulacağıdır. Berfin’in korku altında ezilen sesi, Mustafa’nın yalnız başına omuzlandığı ağır sorumluluk, Süleyman’ın yaralı çocukluğundan yükselen o sert soru ve bütün bu hikâyelerin içinden geçen merhamet damarı, romanı sıradan bir toplumsal anlatı olmaktan çıkarır. Çünkü Diriliş, kötülüğün sadece zalimlerden doğmadığını; iyiliğin bedel ödemekten vazgeçmesiyle de büyüdüğünü gösterir. Bir çocuğun kaderi kırılırken toplumun nasıl sustuğunu, bir öğretmenin ne kadar yalnızlaşabileceğini, bir insanın bir başkasının hayatına omuz vermediği yerde hangi çürümenin başladığını ve “diriliş”in aslında büyük sözlerden değil, kırılmış hayatların yanına eğilebilme cesaretinden doğduğunu hatırlatır. Bu yüzden bu roman, yalnızca hüzünlü bir hikâye değil; vicdanın omuz yükü, merhametin sorumluluğu ve insanın insan kalabilme sınavıdır.

Geceye Bir Güneş Çizdim, Diriliş’te açılan bu vicdan damarını daha büyük, daha koyu ve daha yakıcı bir karanlığın içine taşır. Burada annesizlik, yetimlik, savaş, muhacirlik, parçalanmış aileler ve çocuk ruhuna çöken ağır ıstırap, sadece toplumsal bir arka plan değil; doğrudan insanlığın yüzüne tutulmuş bir ayna hâline gelir. Âmine’nin gecikmiş gelişinde aldığı ceza, sonrasında yavaş yavaş ortaya dökülen hikâyesi, Tuğba’nın mahcubiyetten merhamete uzanan iç kırılışı ve Mirvan Dede’nin omzunda taşınan büyük savaş hafızası, romanı yalnızca dramatik değil, ahlâkî olarak da çok ağır bir zemine yerleştirir. Çünkü burada asıl felaket, yalnızca savaşın kendisi değildir; asıl felaket, bir çocuğun anne hasretiyle, bir dedenin yorgun sessizliğiyle, bir öğretmenin geç kalmış fark edişiyle ve toplumun alışkanlık hâline getirdiği kayıtsızlıkla normalleşen büyük insanlık kaybıdır. Geceye Bir Güneş Çizdim, bu nedenle savaşın romanı olmaktan daha fazlasıdır; o, yetim bırakılmış vicdanın, gecikmiş merhametin ve başkasının karanlığı karşısında insanın kendi iç ışığını koruyup koruyamadığının romanıdır.

Bu beş kitap bir araya geldiğinde, ilk bakışta farklı zaman ve zeminlerde geçen anlatılar gibi görünür; fakat derinlere inildiğinde aslında tek bir büyük anlatının çeşitli halkaları oldukları açıkça görülür. Kerb-ü-Belâ, hakikatin siyasal iktidar karşısında nasıl yalnızlaştırıldığını ve sevgi ile sadakat arasındaki farkı gösterir. Diriliş, çağdaş hayatın içinde töre, yoksulluk ve ihmal karşısında merhametin ve insan olma yükünün nasıl sınandığını anlatır. Geceye Bir Güneş Çizdim ise savaşın ve muhacirliğin ortasında insanlığın neden bu kadar kolay yetimleştiğini, çocukların neden büyüklerin günahlarını taşımak zorunda bırakıldığını ve vicdanın geç kalınca nasıl ağırlaştığını gösterir. Böylece setin tamamı, farklı olaylar anlatıyor gibi görünse de gerçekte aynı sorunun çevresinde döner: Hakikat yalnız kaldığında kim yürür, kim susar, kim mazeret üretir, kim bedel öder? Bu bakımdan bu set, beş ayrı roman değil; tarihle bugünü, kutsal emanetle çağdaş yarayı, Kerbelâ’nın çölüyle modern insanın kuruyan kalbini aynı büyük vicdan çizgisinde birleştiren bütünlüklü bir roman evrenidir.

Setin en büyük derinliği, sevgi ile sadakat, bilmek ile yürümek, üzülmek ile omuz vermek, iman iddiası ile bedel ödeme cesareti arasındaki farkı son derece sert ve unutulmaz biçimde göstermesindedir. Kerbelâ’da mektup yazanlar çoktur ama yürüyenler azdır; hakikati sevdiğini söyleyenler çoktur ama onu yalnız bırakmayanlar azdır; ağıt yakanlar çoktur ama susuzluğu paylaşanlar azdır. Diriliş’te bir çocuğun kaderine üzülenler olabilir; ama o kaderin önüne bedenini koyanlar çok azdır. Geceye Bir Güneş Çizdim’de bir yetimin acısını duyanlar olabilir; ama onun yükünü omzuna alanların sayısı yine azdır. Bu nedenle bu set, okura romantik bir hüzün değil, ağır bir ahlâkî utanç bırakır. Çünkü bütün bu romanlar, dönüp dolaşıp aynı yerde düğümlenir: İnsan, söylediği değerlerle değil; yalnız bırakmadığı hakikatlerle ölçülür.

Bu set aynı zamanda, merhametin ne olduğu sorusunu da derinleştirir. Burada merhamet, zayıf bir duygusallık, uzaktan bakıp iç çekmek yahut yalnızca acıya tanıklık edip sonra hayatına devam etmek değildir. Kerbelâ’da merhamet, suyun önüne set çekmemek; hatta düşmanına bile zulmü reva görmemek kadar yüksek bir ahlâk çizgisidir. Diriliş’te merhamet, bir çocuğun hayatı kararmasın diye tek başına bütün bir töreyle boğuşabilmek, yaralı bir gence saçlarını okşarken onun “biz neden ölmeden kimse başımıza toplanmıyor?” sorusu karşısında kendi içini parçalamaktır. Geceye Bir Güneş Çizdim’de merhamet ise, bir çocuğun ellerini “bu elleri hiç bırakmayacağım” der gibi sıkıca kavrayabilmek, onun kokusunda cennetin kokusunu duyabilmek ve geç kalmış olsan bile hâlâ insanlığını kurtaracak bir yerde durmayı seçebilmektir. Bu yüzden bu setin bütününde merhamet, kuru bir duygulanım değil; ahlâkî tavır, bedel ödeyen sadakat ve yük omuzlama cesareti olarak görünür.

Bu beşli setin bir başka büyük gücü, okuru sadece geçmişe ya da başkalarına baktırmamasıdır. Tam tersine, her kitap fark ettirmeden okuru kendi çağına, kendi toplumuna ve en önemlisi kendi kalbine geri getirir. Kerb-ü-Belâ, “Hakikat yeniden biate zorlandığında ben ne yaparım?” diye sordurur. İhanetin Şifreleri, “Ben de mektup yazıp yürümeyenlerden miyim?” diye yoklar. Susuzluğun Feryadı, “Benim içimde hangi Fırat kurudu da mazlumun susuzluğu bu kadar kısa sürdü?” diye sıkıştırır. Diriliş, “Bir çocuğun kaderi kırılırken ben neredeydim?” der. Geceye Bir Güneş Çizdim ise, “Bir yetimin başını okşamak için daha neyi bekliyordum?” sorusunu yakıcı biçimde bırakır. Bu yüzden bu set, okuyucuyu rahatlatan değil; tersine, onu kendi sessizliği, kendi korkuları, kendi ertelemeleri ve kendi konforu karşısında mahcup eden bir roman bütünüdür. Onun asıl büyüklüğü de buradadır; çünkü bu eserler, acıyı gösterip bırakmaz, acının karşısında senin ne yaptığını da sorar.

Sonuç olarak Kerb-ü-Belâ 1–2–3, Diriliş ve Geceye Bir Güneş Çizdim 5’li Roman Seti, tarihin en derin yarasıyla çağın en güncel kırıklarını aynı büyük vicdan omurgasında buluşturan son derece yoğun, sarsıcı ve kalıcı bir roman bütünüdür. Bu set, bir biyata zorlanmanın, bir ihanet ağının, bir susuzluk kuşatmasının, bir çocuğun kaderinin, bir yetimin sessizliğinin, bir öğretmenin yükünün ve bir ümmetin merhamet sınavının peş peşe ördüğü büyük hakikati dile getirir. Okurun eline yalnızca güçlü romanlar vermez; onun göğsüne ağır bir sızı, zihnine uzun bir muhasebe, kalbine dinmeyecek bir utanç ve ruhuna şu kaçınılmaz soruyu bırakır:

Hakikat yeniden yalnız bırakıldığında, ben gerçekten hangi safta duracağım?