Yolun Tozu

Muhammed Rıdvan Sadıkoğlu’nun Hayat Hikâyesi

Muhammed Rıdvan Sadıkoğlu’nun hayat hikâyesi, başı sonu belirli, düzgün hatlar üzerinde ilerleyen bir biyografi düzenine hiçbir zaman tam olarak oturmaz; çünkü bu hikâye, insanın dünyaya yalnızca bir tarih ve bir yer bilgisiyle değil, daha ilk anda dile gelmeyen bir yükle, zamanla ağırlaşan bir hafızayla ve yıllar sonra bile insanın omzundan inmeyen bir sorumluluk duygusuyla geldiğini hatırlatan, katman katman açılan uzun bir iç yürüyüştür.

15 Temmuz 1973’te Diyarbakır’ın Silvan ilçesinde başlayan bu yolculuk, hayata çoğalarak değil, eksilerek açılır. Sadıkoğlu dünyaya ikiziyle birlikte gelmiş, fakat onu henüz ilk nefesin eşiğinde, kelimenin henüz anlam kazanmadığı, zamanın bile durup beklediği bir sessizlikte toprağın serinliğine emanet etmek zorunda kalmıştır. Bu erken kayıp, anlatının merkezine yerleştirilen dramatik bir ayrıntı olmaktan çok, onun bütün hayatına sinen dikkatli bakışın, insanı yüzeyden değil derinlikten okuma alışkanlığının ve kelimelerle kurduğu mesafeli ama sadık ilişkinin ilk ve en sessiz öğretmeni hâline gelmiştir.

Hayata bir eksikle adım atan insan için var olmak hiçbir zaman hafif bir hâl değildir. Yaşamak, sahip olunan bir imkân olmaktan çok, her gün yeniden anlamlandırılması gereken bir sorumluluğa dönüşür. Bu sorumluluk yıllar boyunca Sadıkoğlu’nun düşünsel yönelimlerine, yazı diline ve insanla kurduğu ilişkilere sızarak onu acele yargılardan, kolay hükümlerden ve yüksek sesli kesinliklerden uzak tutmuştur.

Böylece bu hayat hikâyesi bir kaybın açtığı kırılganlığı sergilemekle yetinmez; o kırılganlığı zamanla derinliğe, dikkate ve sessiz bir sorumluluk bilincine dönüştüren uzun bir iç terbiyenin izlerini taşır. Daha ilk satırlardan itibaren okura, burada anlatılanın yalnızca bir yaşam özeti değil, yaşamanın kendisiyle sürdürülen sabırlı bir hesaplaşma olduğunu sezdirir.

Silvan’dan başlayan yol, ilköğrenim yıllarında Zonguldak’ın Çaycuma ilçesine, ardından Ordu merkez ve Mesudiye hattına doğru uzanır. Bu coğrafi hareketlilik ilk bakışta sıradan bir yer değişikliği gibi görünse de Sadıkoğlu’nun anlatısında farklı sosyal dokuların ve hayat ritimlerinin gözlemlendiği bir birikim sürecine dönüşür. Şehirler değiştikçe yalnızca mekânlar değil, insan ilişkilerinin tonu ve yoksulluğun görünür yüzleri de değişmiştir.

Bu değişimler onda olup biteni yalnızca seyreden değil, gördüğünü anlamlandırmaya çalışan bir bakışın yerleşmesine imkân tanımıştır. Yaşıtlarının çoğu yaşadıklarını hızla tüketirken Sadıkoğlu her karşılaşmayı zihninde biriktiren, her geçişi bir düşünme durağı hâline getiren bir tutum geliştirmiştir.

1989 Haziran’ında liseden mezun olurken önünde çizilmiş net bir meslek rotasından çok insanı ve toplumu anlamaya dair ağırlaşarak büyüyen sorular vardır. Bu sorular onun hayatında uzun süre yalnızca bir merak değil, yön tayin eden bir iç pusula olarak kalacaktır.

Üniversite yılları bu soruların disiplinli bir düşünce zeminine taşındığı belirleyici bir eşik olur. Eğitim bilimleri, psikolojik danışmanlık, sosyoloji ve ilahiyat alanlarında aldığı eğitim Sadıkoğlu’nun zihninde birbirinden kopuk uzmanlık alanları olarak değil; insanın aklı, inancı ve vicdanı arasında kurulan ilişkileri birlikte düşünmeye imkân veren bütünlüklü bir yürüyüş olarak anlam kazanır.

Bu yıllarda belirginleşen hukuk ilgisi de bu yürüyüşün doğal uzantısıdır. Çünkü adalet fikri onun zihninde soyut bir kavram olarak değil, insan hayatına değdiği ölçüde anlam kazanan bir alan olarak yer etmiştir. Hukuk metinleri, karar gerekçeleri ve hüküm dili üzerine gelişen dikkat alışkanlığı onun düşünce disiplininin önemli bir parçası hâline gelir.

1996 yılında üniversite eğitimini tamamladığında elinde yalnızca bir diploma yoktur; bilgiyi güvenli alanlarda saklamayı reddeden ve onu sahaya taşımayı göze alan bir irade vardır.

12 Eylül 1996’da öğretmenlik mesleğine adım atan Sadıkoğlu için öğretmenlik yalnızca müfredatı anlatmak değildir. Köy okullarında başlayan bu süreç kısa sürede çocukların hayatına doğrudan temas edilen geniş bir eğitim pratiğine dönüşür. Eğitimi yukarıdan aşağıya aktarılan bir bilgi olarak değil, insanın kendini güvende hissettiği bir ortamda gelişen canlı bir süreç olarak ele alır.

Onlarca köy ve mezrada yürüttüğü saha çalışmaları sayesinde okulla bağı kopmuş çocukların yeniden eğitim hayatına kazandırılması için yoğun bir çaba gösterir. Bu çalışmaların etkisi kısa vadeli başarılarla değil, yıllar sonra farklı mesleklerde hayatını sürdüren insanların hikâyelerinde sessizce ortaya çıkar.

Bugün hâkim, kaymakam, doktor, mühendis, öğretmen ya da işçi olarak hayatını sürdüren pek çok insanın yaşam çizgisinde bu öğretmenliğin bıraktığı iz hissedilmeye devam eder. Sadıkoğlu’nun öğretmenliği, belirli bir meslek döneminden çok toplumsal sorumluluk bilincinin ifadesidir.

Bu dönemde devletten maddi destek alınmadan yürütülen geniş bir yardım organizasyonu ile sekiz derslikli bir okul inşa edilmiş, binlerce öğrenciye ayni destek sağlanmış ve yüzlerce kız öğrencinin eğitimine burslarla devam edebilmesi mümkün hâle gelmiştir.

2005 yılında “Yılın Öğretmeni” ödülüyle takdir edilen bu çaba onun için bir varış noktası değil, sorumluluğun daha da ağırlaştığını gösteren bir eşik olmuştur.

Ağustos 2008’de öğretmenlik mesleğinden ayrılması ise hayat hikâyesinde sessiz ama derin bir kırılma noktasıdır. Bu ayrılık bir meslek değişikliğinden çok, başka bir alanda devam edecek uzun bir tanıklığın başlangıcıdır.

Yazı ile kurduğu ilişki bu dönemde merkezî bir alana dönüşür. Kelime artık yalnızca düşünceyi aktaran bir araç değil, yaşanmışlığın ağırlığını taşıyan bir tanıklık biçimidir. Bu süreç zamanla beşi roman olmak üzere otuz beş esere ve iki bini aşkın makaleye dönüşen geniş bir külliyatın ortaya çıkmasına imkân tanır.

Sadıkoğlu’nun metinleri okuru rahatlatmayı değil, yüzleştirmeyi amaçlar. İnanç, iktidar, gelenek ve modernlik arasında kurulan karmaşık ilişkileri görünür kılmaya çalışır. Yazmak onun için bir gösteri değil, susmanın ahlâksızlığa dönüştüğü yerde üstlenilen ağır bir sorumluluktur.

Bu yazı pratiğinin sahadaki en güçlü karşılıklarından biri “İnsan İnsana Emanettir” çalışmasıdır. Bu ilke doğrultusunda 2017–2020 yılları arasında yirmi dokuz il ve yüz doksan üç ilçeyi dolaşmış; konferans salonlarından çok köy odalarında ve sokaklarda gerçekleşen yüz yüze temaslarla insan hikâyelerine tanıklık etmiştir.

Bugün Muhammed Rıdvan Sadıkoğlu yazarlığı sayılarla ölçülen bir üretim alanı olarak değil, zaman içinde ağırlaşan bir sorumluluk olarak ele alan bir çizgide yürümektedir. Onun metinleri hız çağının yüzeyselliğine bilinçli bir mesafe koyar; okuru durmaya, düşünmeye ve kendi hayatıyla yüzleşmeye davet eder.

Bu nedenle Sadıkoğlu’nun yazısı bir düşünceyi galip ilan etmekten çok okurun zihninde verimli bir huzursuzluk uyandırmayı amaçlar. Yazmak onun için görünürlük değil; kelimenin ağırlığını korumak için zaman zaman susmayı da göze alan bir ahlâk meselesidir.