Geceye Bir Güneş Çizdim

Geceye Bir Güneş Çizdim, yalnızca bir savaş coğrafyasının dış yüzünü anlatan bir roman değil; insanın, merhametini kaybettiği her yerde kendisini de kaybetmeye başladığını gösteren derin bir vicdan metnidir. Diriliş Romanı’nın ikinci cildi olarak kurulan bu eser, bir yandan parçalanmış şehirlerin, yerinden edilmiş hayatların ve muhacirliğin ağır yükünü taşırken, öte yandan bütün bu yıkımın insan ruhunda açtığı görünmez yaraları, annesizliğin içe çöken sessizliğini, yetimliğin kalpte bıraktığı uzun yankıyı ve kardeşlik iddiasını yitiren çağın ahlâkî kırılmasını büyük bir dikkatle görünür kılmaktadır.

Romanın en sarsıcı tarafı, okuru büyük laflarla değil, küçük gibi görünen fakat insanın içini bir ömür boyunca kanatabilecek sahnelerle karşı karşıya bırakmasıdır. Çünkü bu kitap, yıkımı önce bir çocuğun gözlerinden gösterir; annesini rüyasında görebilmek için uyanmak istemeyen küçük bir yüreğin çaresizliği, bir baş okşayışının yokluğunda büyüyen hasret ve sevginin eksildiği yerde hayatın ne kadar erken karardığını hissettiren o derin sızı, romanın yalnızca duygusal merkezini değil, ahlâkî omurgasını da kurar. Bu yüzden Geceye Bir Güneş Çizdim, savaşı rakamlarla değil, kalpte açılan boşluklarla anlatan bir eserdir.

Eserde karşımıza çıkan Âmine, sadece annesini kaybetmiş bir çocuk değildir; o, çağın ortasında merhametin ne kadar gecikebildiğini, yetişkinlerin hakikati ne kadar kolay ıskalayabildiğini ve bir insanın iç dünyasının çoğu zaman dışarıdan bakılarak asla anlaşılamayacağını hatırlatan güçlü bir sembol hâline gelir. Tuğba Öğretmen’in, öğrencisinin geç kalışını bir disiplin sorunu zannederken bir anda annesizliğin o ağır gerçeğiyle yüzleşmesi ise romanın en çarpıcı kırılma anlarından birini oluşturur; çünkü burada sadece bir öğretmenin pişmanlığı değil, aynı zamanda insanın bilmeden nasıl incitebildiği, bilince de nasıl mahcup olabildiği ve hakiki merhametin çoğu zaman bilgiyle değil, acıya temas etmekle başladığı anlatılmaktadır.

Bu yönüyle roman, yalnızca Suriyeli muhacirlerin yaşadığı trajediyi konu edinen bir metin olarak kalmaz; aynı zamanda okuru kendi kalbinin karanlık bölgelerine götüren, ona “başkasının acısı karşısında sen kimsin?” sorusunu yönelten ağır bir iç muhasebeye dönüşür. Çünkü muhacirlik burada sadece bir yer değiştirme hâli değildir; o, evinden, toprağından, geçmişinden, annesinin kokusundan, çocukluğunun güveninden ve geleceğe dair kurduğu basit hayallerden koparılmış insanın sessiz çığlığıdır. Yazar, bu çığlığı ideolojik sloganlara yaslanmadan, siyasî gürültünün kolaycılığına düşmeden, doğrudan doğruya insanın insana emanet edildiği büyük hakikat üzerinden işlemekte ve bu sayede romanı, bir haber metninin soğuk alanından çıkarıp vicdanın derin bölgesine taşımaktadır.

Geceye Bir Güneş Çizdim, aynı zamanda yalnızca acının değil, acı karşısında alınan ahlâkî tavrın da romanıdır. Roman boyunca okur, öğretmenler odasında büyüyen tartışmalarla, medeniyet ve ümmet muhasebesine açılan sorularla, dinin hayattan koparılmış biçimlerine yönelik rahatsızlıklarla ve kardeşliğin ne zaman söylemde kalıp fiiliyatta eksildiğine dair sert yüzleşmelerle karşılaşır. Böylece eser, sadece olay anlatan bir roman olmanın ötesine geçer; düşünceye, muhasebeye, utanca, sorumluluğa ve yeniden dirilme ihtimaline kapı aralayan çok katmanlı bir yapıya kavuşur. Okur, bir sahnede bir çocuğun gözyaşıyla sarsılırken, başka bir sahnede kendi tarihine, kendi toplumuna ve kendi suskunluğuna dair ağır sorularla baş başa kalır.

Romanın adında saklı olan anlam, metnin bütününe yayılmış güçlü bir teklif gibidir. Çünkü “geceye bir güneş çizmek”, burada romantik bir teselli cümlesi değil; insan eliyle koyulaştırılan karanlığın yine insan eliyle, merhametle, sadakatle, kardeşlikle ve sahici bir vicdanla yarılabileceğine dair ağır bedelli bir inançtır. Yazar, gecenin ne kadar koyu olduğunu inkâr etmez; aksine onu bütün ağırlığıyla gösterir. Fakat aynı zamanda, karanlığın büyüklüğüne bakarak insanlığın teslim olması gerektiğini de söylemez. Bu nedenle eser, umudu ucuzlaştırmadan diri tutan, dirilişi hamasete dönüştürmeden savunan ve merhameti duygusal bir süs değil, insan oluşun asli şartı olarak yeniden hatırlatan güçlü bir çizgide ilerler.

Bu kitapta anlatılan dünya, sadece sınırların ötesindeki bir coğrafyanın çöküşü değildir; burada aslında modern insanın başkasının acısını seyretmeye alışmış, görüntü akıp gidince vicdanını da yerine bırakmış hâlinin eleştirisi vardır. Ön sözde “tarihin en uzun cenaze töreni” olarak işaretlenen bu büyük yıkım, romanın iç dünyasında yalnızca toplumsal değil, aynı zamanda ruhsal bir felakete dönüşür; zira yıkımın gerçek boyutu, taşların ve duvarların ötesinde, insanların birbirine dokunma yeteneğini kaybetmesinde, mazlumun feryadının sıradanlaşmasında ve şefkatin beşiklerde yanmasında açığa çıkar. Tam da bu yüzden eser, okuru edilgen bir seyirci konumunda bırakmaz; onu, gördüğünün ve bildiğinin hesabını kendi kalbinde vermeye zorlar.

Muhammed Rıdvan Sadıkoğlu, bu romanda kelimeyi yalnızca estetik bir araç olarak kullanmamakta; onu aynı zamanda bir şahitlik sorumluluğuna dönüştürmektedir. Uzun araştırmalara, birebir görüşmelere ve yaşanmış insan hikâyelerine dayanan bu anlatı, kurgu ile hakikat arasında, duyguyla düşünce arasında, bireysel acıyla toplumsal felaket arasında güçlü bir denge kurmakta ve bu sayede okuru yalnızca etkilemekle kalmayıp ona ağır bir ahlâkî yük de bırakmaktadır. Bu yük, rahatsız edici olduğu kadar arındırıcıdır; çünkü insan, bazen ancak başkasının yarasına hakkıyla baktığında kendi kalbinin ne kadar köreldiğini anlayabilir.

Romanın ilerleyen sayfalarında belirginleşen bir başka önemli damar da, kırılmış hayatların yalnızca yasını tutmakla yetinmeyen, onları daha büyük bir diriliş ve emanet fikrine bağlayan manevi derinliğidir. Bu yönüyle eser, karanlığın içinden sadece ağıt değil, aynı zamanda yeniden inşa çağrısı da yükseltir; fakat bunu yüksek perdeli söylemlerle değil, yetimlerin, öğretmenlerin, muhacirlerin, mahcup kalplerin ve içten içe yanan vicdanların diliyle yapar. Bu nedenle Geceye Bir Güneş Çizdim, salt bir felaket romanı değil; aynı zamanda kaybedilmiş insanlık dengesini yeniden arama çabasıdır.

Sonuç olarak Geceye Bir Güneş Çizdim, savaşın yalnızca dış dünyada yol açtığı yıkımı değil, insanın iç âleminde açtığı derin çatlakları da anlatan; annesizliğin, yetimliğin, muhacirliğin ve gecikmiş merhametin bütün ağırlığını taşıyan; okurunu kolayca etkileyip bırakmak yerine onu uzun süre kendi vicdanıyla baş başa tutan güçlü bir romandır. Bu eser, bitirildiğinde yalnızca bir hikâye bırakmaz; insanın göğsünde ağır bir sızı, zihninde uzun bir muhasebe ve kalbinde şu zor soruyu bırakır:

Başkasının karanlığı karşısında sen, kendi içindeki güneşi ne kadar koruyabildin?

Önsözden
Yıllardır, aklın dahi almakta zorlandığı bir cehennem manzarasının içinden geçiyoruz; kardeşin kardeşe kırdırıldığı, medeniyet havzalarının kör bir şiddetin içine itildiği, sayısız aktörün, hesabın, ihanetin ve suskunluğun birbirine düğümlendiği bu uzun karanlıkta üzülüyor, kanıyor, acıyor; fakat ne acıdır ki film kareleri gözümüzden çekilir çekilmez, tarihin en uzun cenaze töreni karşısında yeniden kendi koltuklarımıza, kendi sessizliklerimize ve kendi güvenli kabuklarımıza gömülüyoruz. Sokakların kana bulandığı, cenazelerin elden ele taşındığı, geride kalanların hayatlarını hiçe sayarak cesetleri topladığı, keskin nişancıların hedefi olmadan sokak ortasında yatan bedenleri urganlarla, tellerle içeri çekmeye çalıştığı sahnelerin bir kâbus gibi insanlığın hafızasına kazındığı bu büyük yıkım, yalnızca bir coğrafyanın değil, aynı zamanda merhametin, adaletin ve insan kalabilme iddiasının da ağır ağır parçalandığı korkunç bir zamanın adıdır.

İşte Geceye Bir Güneş Çizdim, tam da böyle bir karanlığın içinden doğdu; baştanbaşa ceset kokan, yürekleri yangın evine çeviren, annelerin feryatlarını göğe yükselten, mazlumun ahını büyütürken zalimin günahını çoğaltan, toplumsal dokuyu paramparça eden ve insanlığa “sözcüklerin hâlâ bir anlamı var mı?” sorusunu sorduran bu büyük cenaze törenini, hiçbir ideolojik sloganın kolaycılığına sığınmadan, hiçbir siyasî hesabın gölgesine yaslanmadan, insanı yeniden insana emanet eden hakikatin içinden anlamaya ve anlatmaya çalışan bir vicdan çabasıdır. Bu yüzden bu eser, yalnızca yaşanan acıları kayda geçirmek için değil; muhacirliğin, yetimliğin, kardeşliğin, sorumluluğun ve merhametin hangi eşikte sınandığını göstermek, insan eliyle koyulaştırılan gecelere yine insan eliyle bir güneş çizilebileceğini hatırlatmak ve suskun kalan her vicdanın bir gün mutlaka kendi sessizliğiyle yüzleşeceğini dillendirmek için kaleme alınmıştır.

Bazı geceler güneşi gökyüzü doğurmaz; onu, başkasının acısı karşısında yeniden insan kalabilmeyi seçen vicdanlar çizer ve bu roman, işte o unutulmuş ışığı kalbinize yeniden bırakmak için yazıldı.