2026-03-15

HAKİKAT KİMİN ZİMMETİNDE

"Tre­nin ca­mı­na ba­şı­mı yas­la­mış et­ra­fı iz­li­yor, in­san­la­ra ba­kı­yo­rum. Ö­nüm­de­ki kol­tuk­ta yaş­lı bir çift var. Yaş­la­rı ben di­ye­yim 60, siz de­yin 70. Kı­rış kı­rış ol­muş yüz­le­ri. Ö­zel­lik­le tey­ze­nin. Tüm ya­şan­mış­lık­la­rı­nı yü­zün­de­ki “a­cı” ha­ri­ta­sın­dan o­ku­mak zor de­ğil. Bir­bir­le­ri­ne sa­rı­la­rak u­yu­yor, her şe­yi bir­lik­te ya­pı­yor­lar. Bu­ram bu­ram sa­mi­mi­ye­tin, ka­tık­sız sev­gi­nin ko­ku­su yü­re­ği­ni­zin tüm hüc­re­le­ri­ne nü­fuz e­di­yor ya­ni.

Yo­lu­muz u­zun. Yan­la­rın­da ge­tir­dik­le­ri yol er­za­ğın­dan ba­na da ve­ri­yor­lar. Zi­ra on­lar “göz hak­kı” ça­ğı­nın göğ­sün­den süt e­me­rek “bi­ri yer bi­ri ba­kar; kı­ya­met on­dan ko­par” sö­zü­nün hak­kı­nı e­da e­den yü­rek ül­ke­sin­de bü­yü­müş­ler. Bu yüz­den ol­sa ge­rek, ver­dik­le­ri­nin lez­ze­ti­ne de do­yum ol­mu­yor.

Bir a­ra tey­ze kon­dük­tö­re “tren ne za­man du­ra­cak ev­la­dım” di­ye sor­du. “Hay­ro­la tey­ze bir is­te­ğin mi var” de­dim; “yok yok bu gi­der” di­ye­rek ko­ca­sı­nı gös­ter­di. Çok geç­me­den de A­na­do­lu'nun kuş uç­maz ker­van geç­mez bir is­tas­yo­nun­da dur­duk. Is­rar­la­rı­ma rağ­men ne a­lı­na­ca­ğı­nı söy­le­me­di. E­şi git­ti git­me­si­ne a­ma tren­den in­dik­ten kı­sa bir sü­re son­ra tren ha­re­ket et­ti. O an bir çığ­lık kop­tu tren­den, tey­ze­de ta­ri­fi im­kân­sız bir pa­nik. Na­sıl ba­ğı­rı­yor an­la­ta­mam.

Her­kes tey­ze­nin ba­şı­na ü­şüş­tü. Cam­dan am­ca­ya ba­kı­yo­rum o da el­le­ri­ni ba­şı­nın a­ra­sı­na al­mış; ça­re­siz, şaş­kın, res­men çök­müş du­rum­da. Ben kon­dük­tö­re ses­le­nir­ken tey­ze hün­gür hün­gür ağ­lı­yor. Kon­dük­tör tel­siz­le ma­ki­nis­te söy­le­di du­ru­mu ve tren dur­du. Yaş­lı am­ca e­lin­de ko­ca bir şi­şe su i­le so­luk so­lu­ğa gel­di a­ma o an tey­ze­yi gö­rün­ce na­sıl ağ­lı­yor ko­ca a­dam. Kol­la­rıy­la göz­le­ri­ni si­ler­ken e­şi­ne sı­kı sı­kı sa­rı­lı­yor ye­ni­den.

Am­ca "Se­ni gay­bet­çem di­ye çok gork­tum be” der­ken bi­le hıç­kı­rık­lar i­çin­de zor­la ne­fes a­lı­yor. Tey­ze de “a­han da git­ti de­dim tren ge­din­ce, ben mah­fol­dum de­dim" di­ye­rek göz­le­ri­ni si­ler­ken am­ca ba­na dön­dü ve “gork­tuk gork­tuk ev­la­dım” de­di zih­ni­min du­var­la­rı­na sev­gi­nin, sa­da­ka­tin, sa­mi­mi­ye­tin an­la­mı­nı a­de­ta ka­zı­ya­rak…

E­ğer bir yer­ler­de her­han­gi bi­ri si­ze aş­ka, sev­gi­ye i­nan­mı­yo­rum di­ye bil­miş bil­miş laf e­der­se bu ya­şan­mış­lı­ğı an­la­tın on­la­ra. Zi­ra bu dün­ya­da bin­di­ği tren on­suz ha­re­ket e­din­ce kı­ya­met­le­ri ko­pa­ra­cak in­san­lar var ha­len... Ne­den mi an­lat­tım bu ya­şan­mış­lı­ğı? Ta­dı ar­tık ya­zık ki ha­fı­za­la­rı­mız­da ka­lan o bah­çe ve ma­hal­le soh­bet­le­rin­de ta­nış­tı­ğı­mız, kay­naş­tı­ğı­mız in­san­lar­la kı­sa sü­re­de bir vü­cu­dun a­za­la­rı gi­bi bir ol­du­ğu­muz o gün­le­re gi­di­ver­dim bir­den.

Men­fa­at­le­rin he­nüz pay­la­şım­da­ki be­re­ke­tin ö­nü­ne geç­me­di­ği; ab­dest­siz ha­mur­la­ra do­ku­nul­ma­dı­ğı, hat­ta ço­cuk­la­rın da­hi ab­dest­siz em­zi­ril­me­di­ği; ba­ba­la­rın “he­lal” lok­ma a­dı­na ge­ce­si­ni gün­dü­zü­ne kat­tı­ğı, nur yüz­lü ni­ne­le­rin ak­sa­kal­lı de­de­le­rin uy­ku­nun i­le uy­ku­da ol­du­ğu dem­ler­de tüm in­san­lık i­çin mer­ha­met ve rah­met di­len­di­ği; te­va­zu­nun e­ti­ket­le­rin ar­ka­sı­na sak­lan­ma­dan i­yi in­san ol­ma­nın ma­ya­sı ol­du­ğu; a­dam­la­rın a­dam gi­bi a­dam, ka­dın­la­rın o a­dam­la­rın ha­nı­me­fen­di­si ol­du­ğu gün­ler­den sö­ze­di­yo­rum. Aş­kın ha­lı tez­gâh­la­rı­na do­kun­du­ğu, i­sim­le­rin men­dil­le­re nak­şe­dil­di­ği, giz­li­ce yü­rek­le­re ka­zıl­dı­ğı va­kit­ler.

Bu­gün i­se kör­pe ku­zu­la­rın boy­nun­da ka­nar­ken bı­çak­lar ve ço­cuk­la­ra ger­dek o­lur­ken ö­lüm, ya­şan­ma­yan ha­yat­la­ra i­nat ku­ru­lan cüm­le­le­rin boş­lu­ğun­da in­ti­har e­di­yor ruh­la­rı­mız; biz i­şin sa­de­ce gös­te­ri­şi i­le a­vu­nur­ken. Zi­ra sö­zün i­ma­me­si­ni yi­ti­rip sa­hi­bi­nin mu­ra­dıy­la din­le­mek ye­ri­ne ken­di za­af­la­rı ü­ze­rin­den an­la­ma­ya ça­lı­şan­lar me­sa­jı kav­ra­mak­tan u­zak ol­duk­la­rı gi­bi i­ti­dal yok­su­nu id­di­a­lar­la ken­di­ni de baş­ka­la­rı­nı da a­te­şe a­tı­yor.

Ma­lum “ka­pi­tal” di­ni­nin i­cat et­ti­ği gün­ler­den bir gün ge­li­yor yi­ne; “Dün­ya Ka­dın­lar Gü­nü”

8 Mart 1857 ta­ri­hin­de ABD'nin New York ken­tin­de 40.000 do­ku­ma iş­çi­si­nin da­ha i­yi ça­lış­ma ko­şul­la­rı is­te­miy­le bir teks­til fab­ri­ka­sın­da gre­ve baş­la­ma­sı; an­cak po­li­sin iş­çi­le­re sal­dır­ma­sı ve iş­çi­le­rin fab­ri­ka­ya ki­lit­len­me­si, ar­ka­sın­dan da çı­kan yan­gın­da iş­çi­le­rin fab­ri­ka ö­nün­de ku­ru­lan ba­ri­kat­lar­dan ka­ça­ma­ma­sı so­nu­cun­da 120 ka­dın iş­çi­nin can ver­me­siy­le ta­ri­he mal o­lan o­la­ya kar­şı­lık 1910 yı­lın­da ve­ri­len bir tek­lif i­le; 364 gün bo­yun­ca te­pe­sin­den in­me­di­ği, ce­bin­den çık­ma­dı­ğı, a­i­le­si­ne hat­ta ya­tak o­da­sı­na ka­dar gi­rip tüm mah­re­mi­ni a­vuç­la­rı­nın i­çi­ne al­dı­ğı “ka­dın”ı dü­şü­nü­yor ve sa­de­ce “ten­sel” bir me­ta o­la­rak al­gı­lat­tı­ğı, cin­sel bir ar­gü­man o­la­rak sun­du­ğu; bun­da da yüz­de yüz ba­şa­rı­lı ol­du­ğu “ka­dın” i­çin bir gün dü­şün­müş muk­te­dir­ler ve a­dı­nı “Dün­ya Ka­dın­lar Gü­nü” koy­muş.

A­ma ta­rih te­ker­rür e­di­yor sa­de­ce, üs­te­lik boy­nu­mu­zun kö­kün­de, ne­fes­le­ri­mi­zin öl­gün­lü­ğün­de u­tanç­lar bi­rik­ti­re­rek. Ta­rih­ten çı­ka­rıl­ma­sı ge­re­ken ib­ret ders­le­ri­ni bu­gü­ne ve ya­rı­na müf­re­dat kı­la­ma­yan ba­kış­lar an­la­mak ar­zu­suy­la de­ğil sa­de­ce tat­min a­ma­cıy­la ma­ziy­le il­gi­len­dik­le­ri, ö­vüp yü­celt­mek ve­ya kah­re­dip söv­mek ih­ti­yaç­la­rı­nı hal­le­din­ce de ta­rih­le hu­kuk­la­rı­nı bi­tir­dik­le­ri sü­re­ce de dün ve bu­gün ay­nı per­de­ye dü­şe­cek­tir. Ya­zı­mın ba­şın­da sun­du­ğum ya­şan­mış­lık­tan yo­la çı­ka­rak bu­gün­kü aşk, sev­gi, bir­lik­te­lik kav­ram­la­rı­nı, hat­ta bir tık ö­te­ye gi­de­rek top­lu­mun çe­kir­de­ği o­lan “a­i­le” kav­ra­mı­nı il­kin ken­di zi­hin du­var­la­rı­nı­za çar­pa çar­pa bir yo­ğu­run is­ter­se­niz ve bu­ra­dan yo­la çı­ka­rak da ı­şık hı­zıy­la yi­ten, yi­ti­ri­len bu ma­ne­vi di­na­mik­le­rin bu­gün or­ta­ya koy­du­ğu he­ze­ya­na, kı­rık­lı­ğa, bit­miş­li­ğe yol a­lın be­nim­le bir­lik­te;

E­vet “Dün­ya Ka­dın­lar Gü­nü (!)” Rab­bin "er­ke­ğin hi­ma­ye­si­ne" ver­di­ği a­ma me­al­le­ri­miz­de biz­zat Al­lah a­dı­na ya­lan söy­le­ne­rek "ka­dın­lar dö­vü­le­bi­lir" des­tu­ru­nun ver­il­di­ği; er­kek e­ge­men bir top­lum­da er­ke­ğin kö­le­si i­lan e­dil­di­ği; "On­lar, si­ze Al­lah'ın e­ma­ne­ti­dir" Ne­be­vi i­ka­zı­na rağ­men bı­ra­kın e­ma­net o­la­rak al­gı­la­ya­ma­yı id­rak ye­tim­li­ği­miz­de ba­si­ret­siz­li­ğin di­bi­ne vur­du­ğu­muz ka­dın­la­rın gü­nü. Hay­di dö­nüp ba­ka­lım et­ra­fı­mı­za “ben mut­lu­yum, hu­zur­lu­yum” di­yen kaç ta­ne ka­dın ta­nı­yor­su­nuz? Ya da bin bir u­mut­la kur­duk­la­rı a­i­le yu­va­la­rın­da “sev­gi” to­hum­la­rı­nı son a­na ka­dar ye­şert­me gay­re­ti i­çin­de son nok­ta­ya ka­dar mü­ca­de­le e­den “ka­dın”ın a­i­le­de­ki ro­lü ne? A­ta­er­kil bir ya­pı­nın in­san­lı­ğı­n va­ro­lu­şun­dan he­men son­ra or­ta­ya koy­du­ğu a­de­ta “er­kek” he­ga­mon­ya­sı i­çin­de “ka­dın” ne­re­de? Ka­fa­la­rın­da ya­rat­tık­la­rı a­de­ta bir "er­kek i­lah" san­rı­sı i­çin­de ka­dı­na bi­çi­len "kö­le­lik" ro­lün­de (ken­di nef­sim dâ­hil) ka­çı­mız ve­bal al­tın­da? Gi­riş­te an­lat­tı­ğım yur­dum in­sa­nı­nın iç­ten­li­ği­ne kar­şı­lık ge­le­cek kaç ki­şi ta­nı­yor ha­fı­za­nız ve­ya kal­dı mı ar­tık bu­ram bu­ram ve­fa, aşk, sev­gi ko­kan bu hu­zur do­lu hi­ka­ye­ler? Ne­den an­ne­le­ri­mi­zin, ni­ne­le­ri­mi­zin, ba­ba­la­rı­mı­zın, de­de­le­ri­mi­zin aşk­la­rı, sev­gi­le­ri, ev­li­lik­le­ri an­lat­tı­ğım ya­şan­mış­lı­ğa na­zi­re e­der­ce­si­ne son ne­fe­se ka­dar sür­dü siz­ce? Sa­hi hiç göz at­tı­nız mı TÜ­İK’in a­i­le i­le “il­gi­li” is­ta­tis­tik­le­ri­ne; son 10 yıl­da bo­şan­ma­lar ne ka­dar art­mış? Ay­nı ve­ri­le­rin hay­kır­dı­ğı %500’le­re va­ran bo­şan­ma o­ran­la­rın­da ka­dın­lar ne­re­de?

Pe­ki ya “top­lum bas­kı­sı”, ”ço­cuk­la­rı­nın ge­le­ce­ği”, “sı­ğı­na­cak yer bu­la­ma­mak” en­di­şe ve te­laş sar­ma­lı i­çin­de öğ­re­nil­miş ça­re­siz­lik­le­ri­ni bir “ka­der” o­la­rak al­gı­la­yan ka­dın­la­rın du­ru­mu? He­nüz ço­cuk yaş­ta “ge­lin” o­lan, ol­du­ru­lan; ha­ya­tı­nın ba­ha­rın­da ço­cu­ğuy­la bü­yü­yen­le­rin yü­rek ya­kan dram­la­rı? Bu ma­kûs yaz­gı­ya baş­kal­dı­ra­rak ha­yat­la­rı­nı er­te­le­yen­ler? Top­lu­mun ka­na­yan her bir ya­ra­sı­na neş­ter a­tan; o ka­nal be­nim bu ka­nal se­nin ge­ze­rek o­luş­tur­duk­la­rı zi­hin te­ke­li i­çin­de be­yin­le­ri­mi­zi a­de­ta "iğ­fal" e­den ve he­men her ko­nu­da al­la­me o­lan pro­fe­sör­le­ri­mi­zin, bi­lim a­dam­la­rı­mı­zın bu ko­nu­da çö­züm ü­ret­mek a­dı­na bir ça­ba­la­rı­na şa­hit ol­du­nuz mu? TV ek­ran­la­rın­da sal­ya sü­mük bu di­n-i mü­bi­n-i salt bir men­kı­be, hi­kâ­ye di­ni ha­li­ne ge­ti­ren; o­nu ha­ya­tın a­tar da­mar­la­rın­da a­kan bir ya­şam tar­zı, in­san ol­ma ça­ba­sı o­la­rak sun­mak ye­ri­ne ta­pı­nak di­ni ha­li­ne ge­tir­mek i­çin var gü­cüy­le ça­ba­la­yan be­zir­gân­la­rın bu ko­nu­da her­han­gi bir ke­lam et­tik­le­ri­ni du­yan ol­du­nuz mu a­ra­nız­da?

Rah­man’ın “çif­ter çif­ter ya­rat­tım” i­ka­zıy­la çağ­lar ö­te­sin­den “Ka­dın­lar si­ze Al­lah’ın e­ma­ne­ti­dir” Ne­be­vi u­ya­rı­sı­na ka­dar; bı­ra­kın kül­tü­rel em­per­ya­liz­mi i­le bom­ba­la­nan ma­ne­vi de­ğer­le­ri­mi­zi, biz­zat i­çi­miz­de­ki fert­le­rin, top­lu­luk­la­rın, stk’la­rın, bi­za­ti­hi “din­sel ar­gü­man­lar” kul­la­na­rak or­ta­ya koy­duk­la­rı “ka­dın­la­rı kö­le­leş­tir­me” de­ğir­me­ni­ne su ta­şı­ya­rak, hat­ta ha­ki­ka­ti zim­me­ti­ne a­lıp baş­ka­la­rı­nı bâ­tıl yol­la­rın yol­cu­su i­lan e­dip di­nin kâ­rı­na or­tak o­lan a­ma mü­kel­le­fi­yet­le­rin­den ka­çı­nan her­ke­sin bu ko­nu­da­ki a­za­bı i­man e­di­yo­rum ki çe­tin o­la­cak­tır.

Zi­ra i­man e­dip di­rilt­me­ye, ya­şat­ma­ya ta­lip ol­ma­mak, me­saj­la­rı ve­rip bu me­saj­lar­dan zer­re ka­dar na­sip­len­me­mek; O (sav)’nun ri­sa­le­ti­ne i­man e­dip o­nun gi­bi ol­ma­yı ak­lı­nın u­cun­dan da­hi ge­çi­re­me­yen, gön­lün­de­ki­ler­le he­sa­ba o­tu­ra­bi­le­cek güç­ten yok­sun, se­ma ağ­lar­ken kal­bi ku­ru o­lan in­san­la­rın bu yol­cu­lu­ğu ya­şat­ma­ya ça­lış­ma­la­rı­nın i­za­hı yok bey­nim­de.

Say­fa­lar hat­ta ki­tap­lar do­lu­su di­le ge­ti­re­bi­le­ce­ği­miz bu iç­ler a­cı­sı tab­lo­yu bir ta­ra­fa bı­ra­kıp ba­ka­lım şu mü­ba­rek(!) “ka­dın­lar gü­nü”n­de “ka­dın”ın dün­ya­da­ki du­ru­mu­na;

  • ✔ Ka­dın ci­na­yet kur­ban­la­rı­nın %70'i eş­le­ri ya da sev­gi­li­le­ri ta­ra­fın­dan öl­dü­rü­lü­yor.
  • ✔ Dün­ya­da her 3 ka­dın­dan 1'i ha­ya­tı­nın bir dö­ne­min­de şid­de­te ma­ruz ka­lı­yor.
  • ✔ Her 5 ka­dın­dan 1'i ha­ya­tı­nın bir dö­ne­min­de te­ca­vüz ve­ya te­ca­vüz gi­ri­şi­mi kur­ba­nı o­lu­yor.
  • ✔ Dün­ya­da, (a­ğır­lık­lı o­la­rak Af­ri­ka kı­ta­sın­da) 135 mil­yon­dan faz­la ka­dın sün­net e­di­li­yor.
  • ✔ 320 mil­yon­luk A­rap dün­ya­sın­da her 2 ka­dın­dan 1'i o­ku­ma yaz­ma bil­mi­yor.
  • ✔ Su­u­di A­ra­bis­tan'da ka­dı­nın oy hak­kı 2011 yı­lın­da ve­ril­di, a­ra­ba kul­lan­ma­sı ha­len kıs­men de ol­sa ya­sak.
  • ✔ Dün­ya­da her 3 ka­dın­dan bi­ri şid­de­te ma­ruz ka­lı­yor, her 5 ka­dın­dan bi­ri te­ca­vü­ze uğ­ru­yor ya da te­ca­vüz­den son an­da kur­tu­lu­yor.
  • ✔ Yok­sul­luk gi­de­rek “ka­dın”la­şı­yor.
  • ✔ Yer­yü­zün­de­ki mut­lak yok­sul­luk, aç­lık sı­nı­rın­da­ki 1.5 mil­yar ki­şi­nin %70’i­ni ka­dın­lar o­luş­tu­ru­yor.
  • ✔ Dün­ya­da­ki iş­le­rin %60’ı­nı ya­pan ka­dın­lar, top­lam ge­li­rin %10’u­na; dün­ya ü­ze­rin­de­ki mal var­lı­ğı­nın i­se %1’i­ne sa­hip­ler.
  • ✔ Mül­te­ci­le­rin %80’i­ni ka­dın­lar o­luş­tu­ru­yor.
  • ✔ Dün­ya ge­ne­lin­de o­ku­ma yaz­ma bil­me­yen ye­tiş­kin­le­rin %67’si ka­dın.
  • ✔ E­ği­tim o­la­na­ğın­dan yok­sun 45 mil­yon er­kek ço­cu­ğa kar­şı­lık, kız­lar­da bu ra­kam 85 mil­yo­na u­la­şı­yor.
  • ✔ 700 mil­yon ka­dın ye­ter­li yi­ye­cek ve iç­me su­yu i­le sağ­lık ve e­ği­tim hiz­met­le­rin­den mah­rum.
  • ✔ Bir­leş­miş Mil­let­ler’e ü­ye 191 ül­ke­nin sa­de­ce 12’si­nin li­de­ri ka­dın...

So­nuç mu? On­lar, ken­di suç­lu­la­rı­nı do­ğur­du­lar. Et­ra­fı­nı­za bir ba­kın hep­si, ye­tiş­tir­dik­le­ri ta­ra­fın­dan ta­ciz e­di­li­yor, ye­tiş­tir­dik­le­ri şid­det uy­gu­lu­yor ve te­ca­vüz e­di­yor. Ye­tiş­tir­dik­le­ri, a­leyh­le­rin­de ya­sa­lar çı­ka­rı­yor.

Ma­ğa­ra ya­şa­mın­dan(!) gök­de­len­le­re u­za­nan za­ma­nı, bu za­ma­nın bi­rey­le­re ne ka­zan­dı­rıp ne kay­bet­tir­di­ği­ni dü­şü­nün. Ken­di­le­ri­ne u­la­şan i­la­hi ni­met­le­rin yü­ce­li­ğin­ce git­gi­de çe­tin­le­şen im­ti­han­lar­la sı­na­nan if­fet a­bi­de­si Mer­yem­ler­den, Al­lah’ın biz­zat se­lam gön­der­di­ği Ha­ti­ce­ler­den, ve­fa tim­sa­li Fa­tı­ma­lar­dan, Pey­gam­ber’in kör­dü­ğü­mü A­i­şe­ler­den gü­nü­müz Hav­va­la­rı­na u­la­şan me­saj­la­rı o­ku­ya­rak.

İ­na­nın ki bil­gi­si­ni, gay­re­ti­ni, his­si­ya­tı­nı, du­a­sı­nı ve­si­le e­di­ne­rek "ken­di çağ­la­rı­nın" göğ­sü­ne i­yi­lik, gü­zel­lik, doğ­ru­luk i­çin; hak ve a­da­let i­çin, dert ve a­cı­la­rı pay­laş­mak i­çin o­muz o­mu­za ve­rip to­hum e­ken­ler kur­tu­la­cak, ge­ri­si ne o­lur­sa ol­sun hüs­ra­na uğ­ra­ya­cak ve kay­be­de­cek­tir... Zi­ra “a­ma” i­le baş­la­yan hınç do­lu i­ti­raz­la­rı­mı­zı bas­tı­ra­bi­le­cek ye­ga­ne si­la­hı­mız ka­i­na­tın va­ro­luş se­be­bi o­lan “sev­gi”dir. A­ha­li­yi bı­ra­kıp ken­di gön­lü­mü­ze dön­mek­ten baş­ka sı­ğı­na­ğı­mız da yok. Ak­si hal­de ge­le­ce­ğe da­ir bes­le­di­ği­miz u­mut­la­rı­mı­zın ü­ze­ri­ne bir bar­dak su iç­mek­ten ö­te­ye ge­çe­me­yiz.