GÜNCELLE(N)MELİYİZ

E­vet gün­cel­len­me­li ve gün­cel­le­me­li­yiz. Ne­yi? İl­kin ken­di­mi­zi. Son­ra ha­ya­tı­mı­zı… Bi­rey­sel tev­hid ol­ma­dan top­lum­sal vah­det o­lur mu? Ol­maz. Ki­şi dü­zel­me­den top­lum dü­ze­lir mi? Dü­zel­mez. Ka­pı­mı­zı pis­lik gö­tü­rü­yor­ken kom­şu­nun çö­pün­den şi­ka­yet hak­kı­mız var mı? Ha­yır!

A­ma “a­kıl, i­ra­de, a­da­let ve mer­ha­met” gi­bi in­sa­nı in­san ya­pan kav­ram­lar gü­ne­şin bu­zu e­rit­me­si gi­bi gün­den gü­ne e­ri­yor. Ya­şa­dı­ğı­mız, gör­dü­ğü­müz, duy­du­ğu­muz, şa­hit ol­du­ğu­muz her o­lay­la bir­lik­te bu e­ri­me da­ha da hız­la­nı­yor ve biz bu o­lay­lar zin­ci­ri i­çin­de hız­la tü­ke­ni­yor, tü­ke­ti­yo­ruz. Ne­den? Çün­kü nin­ni­ler­le, ma­sal­lar­la baş­la­yan ve kah­ra­man­lık des­tan­la­rıy­la şah­la­nan de­ğer­ler e­ği­ti­mi­mi­zi yi­tir­dik. Be­şik­ten me­za­ra ka­dar sü­ren de­ğer­ler e­ği­ti­mi­mi­zi terk et­me­miz; ön­ce in­sa­nı­mı­zı son­ra da top­lu­mu­mu­zu de­ğer­siz­leş­tir­di.

Far­kın­da de­ği­liz bel­ki a­ma yi­tir­di­ği­miz her de­ğer­le hem yoz­laş­tık hem de ça­re­siz­li­ği öğ­ren­dik. Kay­bet­ti­ği­miz de­ğer­le­rin ye­ri­ne ye­ni­si­ni ya ko­ya­ma­dık ya da o­nun ye­ri­ne mon­te et­me­ye ça­lış­tı­ğı­mız ye­ni de­ğer­ler biz­le­ri mut­lu et­me­di. Zi­ra a­lı­cı­la­rı­mız sa­de­ce “dün­ya­yı” ve “mad­de­yi” kap­sa­dı. Uk­ba­yı da ma­na­yı da sa­de­ce ge­ri­de bı­rak­tık! Bu da bir­çok ko­nu­da şi­kâ­yet e­der; an­cak çö­züm ü­re­te­mez ha­le ge­tir­di bi­zi.

Böy­le­ce de, sab­rın ve şük­rün ye­ri­ni a­ce­le­ci­lik ve is­yan­kâr­lık; Yu­nus’un in­san sev­gi­si­nin ye­ri­ni hü­ma­nizm; Ce­la­let­tin-i Ru­mi’nin hoş gö­rü­sü­nün ye­ri­ni ta­ham­mül­süz­lük; Ha­cı Bek­taş-ı Ve­li’nin “e­deb” i­nin ye­ri­ni ‘çağ­daş­lık’ mas­ke­li ha­ya­sız­lık; Ley­la’nın ve Mec­nu­n’un aş­kı­nın ye­ri­ni cin­sel­lik; Hz. Ö­mer’in a­da­let­li dev­let an­la­yı­şı­nın ye­ri­ni sö­mür­ge­ci­lik; A­hi­lik kül­tü­rü­nün ye­ri­ni kö­şe dön­me­ci­lik ve al­dat­ma; E­bu Zerr (r.a) ka­na­at­kar­lı­ğı­nın ye­ri­ni aç göz­lü­lük; “Ben sif­tah yap­tım, kom­şu­dan al” di­ye­bi­le­cek ka­dar kom­şu hu­ku­ku­na ri­a­yet e­den gam­sız­lık­la be­zen­miş es­naf­lık an­la­yı­şı­nın ye­ri­ni “Rab­be­na hep ba­na” ya dö­nüş­tü­ren ben­cil­lik; hak­lı­nın güç­lü ol­du­ğu a­da­let an­la­yı­şı­nın ye­ri­ni, güç­lü­nün hak­lı o­la­rak ka­bul gör­dü­ğü zu­lüm yan­daş­lı­ğı; Hz. A­li’nin, in­san­lar­la da­ya­nış­ma­yı “ya din­de kar­deş ya da ya­ra­tı­lış­ta eş gö­ren” an­la­yı­şı­nın ye­ri­ni, men­fa­at­te pay­daş­lık al­dı.

Böy­le­ce de dün bi­zi o­nur­lu, üs­tün ve dün­ya­nın gıp­ta et­ti­ği in­san­lar ko­nu­mu­na ta­şı­yan, bin yı­la ya­kın bu dün­ya­ya hük­met­me­mi­zi sağ­la­yan de­ğer­le­ri­mi­zin tü­mü­nü ‘su­da pi­şen kur­ba­ğa mi­sa­li’ a­ma far­kın­da­lık­la, a­ma far­kın­da ol­ma­dan a­dım a­dım yi­tir­dik.

Bu kez de ken­di­miz­le kav­ga­lı ha­le gel­dik. Çün­kü kal­bi­mi­zi is­ti­la e­den de­ğer­ler ar­tık ya­şam bi­çi­mi­miz ha­li­ne gel­di. E­li­miz­de­ki ga­ze­te, ne­re­dey­se sa­bah­la­ra ka­dar tüm vak­ti­mi­zi ba­şın­da ge­çir­di­ği­miz te­le­viz­yon, kö­le­si ha­li­ne gel­di­ği­miz cep te­le­fon­la­rın­dan ta­kip et­ti­ği­miz ve i­çi­miz­de­ki­le­ri kus­tu­ğu­muz sos­yal med­ya ve­ya eş, dost, ar­ka­daş, iş, or­tam, so­kak, ma­hal­le­nin hep bir­lik­te çal­dı­ğı bu sen­fo­ni­de kay­na­yıp git­ti i­çi­miz­de­ki dün­ya. Siz­ce de yap­tı­ğı­mız her i­şi “i­ba­det” aş­kıy­la fay­da­lı ol­mak a­dı­na yap­ma­mız em­re­dil­miş­ken, borç e­da­sıy­la a­ra­dan çı­kar­ma­ya ça­lı­tı­ğı­mız gün­lük i­ba­det­le­ri­miz­de da­hi kal­bi­miz dün­yay­la at­mı­yor mu?

E­vet, ya­zık ki ar­tık ak­lı­mı­zın süz­ge­cin­den ge­çen­ler kal­bi­mi­ze var­mı­yor; kal­bi­mi­zin süz­ge­cin­den ge­çen­ler ak­lı­mı­za sığ­mı­yor. Çün­kü kal­be yön ver­me­si ge­re­ken a­kıl baş­ka söy­lü­yor; ak­la uy­ma­sı ge­re­ken kalp baş­ka a­tı­yor. Mi­sal, bir şe­yi sık­lık­la i­şi­tin­ce o­nun “ha­ki­kat” ol­du­ğu­nu sa­nı­yo­ruz. He­le bir de pra­tik­te fay­da­sı­nı gör­dü­ğü­müz bir du­rum­sa as­la iş­kil­len­me­den “çok­ça i­şit­tik­le­ri­mi­ze” i­nan­ma­ya de­vam e­di­yo­ruz. “Duy­gu”su i­ti­ba­riy­le bi­zi tat­min et­ti­ği i­çin “bil­gi” yi sor­gu­la­ma ih­ti­ya­cı his­set­mi­yo­ruz ve duy­gu­la­rı­mı­zın yo­ğun­lu­ğu duy­duk­la­rı­mız­dan şüp­he­len­me hak­kı­mı­zı by-pass e­di­yor!

Bu sa­ye­de de az bu­çuk gö­rüp çok bu­çuk hü­küm­ler ve­ri­yor; bir­kaç sa­tır o­ku­yup cilt­ler do­lu­su ko­nu­şu­yor; yüz­de bi­re u­laş­ma­dan yüz­de yü­zü in­faz e­di­yo­ruz. Ya­rım ba­kış­lar­dan sağ­lam gö­rüş­ler çık­ma­ya­ca­ğı­nı, ek­sik bil­gi­ler­den doğ­ru­la­ra u­la­şa­ma­ya­ca­ğı­mı­zı, zan­lar­la ha­ki­ka­te u­laş­ma fır­sa­tı­nın kay­bo­la­ca­ğı­nı at­la­ya­rak üs­te­lik. O­ysa ki ta­nım­la­ma­lar göz­lem­ler ço­ğal­dık­ça sağ­lık­lı ha­le ge­lir. Ak­si hal­de ya­rım dok­to­run can­dan et­me­si mi­sa­li ek­sik göz­lem­ler ba­kı­şı da kö­rel­tir ve in­sa­nı dip­siz bir ku­yu o­lan zan­na dü­şü­rür.

Kim­bi­lir bel­ki de bu yüz­den sol­dan ge­len ham­le­le­re di­renç­li o­lan ni­ce id­rak, sağ­dan ge­len­le­re ay­nı di­ra­yet­le kar­şı ko­ya­mı­yor!

Ha­di dö­ne­lim i­çi­mi­ze! E­vet, baş­ta ken­di nef­sim! Ye­ti­min mah­sun­lu­ğu­nun far­kın­da mı­yız? Ha­yır! Maz­lu­mun göz­ya­şı i­çi­mi­zi ka­na­tı­yor mu? Sa­mi­mi­yet­le ce­vap ve­re­lim, ha­yır! Çün­kü o an hü­zün­le­ni­yor, da­ki­ka­la­rı geç­tim a­ra­dan sa­ni­ye­ler geç­me­den u­nu­tup ken­di ya­şa­mı­mı­za dö­nü­yo­ruz! Kah­ka­ha­la­rı­mız, bı­ra­kın u­za­ğı ay­nı bi­na­da ya­şa­dı­ğı­mız in­san­la­rın a­cı­la­rı­na bi­ga­ne mi? E­vet!

Ka­çı­mız dün­ya ü­ze­rin­de zu­lüm gö­ren her bir can i­çin dil, din, ırk, renk, mez­hep gö­zet­mek­si­zin -hiç­bir şey ya­pa­mı­yor­sak bi­le- ge­ce­nin bir ya­rı­sı uy­ku­mu­zu bı­ra­kıp el­le­ri­mi­zi a­çıp gö­zü yaş­lı gön­lü mah­sun bir şe­kil­de sa­mi­ma­ne du­a­lar e­de­bil­dik? Al­lah’tan o­lan bi­ten kar­şı­sın­da ak­lı­nın mi­de­si bu­la­nan­lar ha­len var da; i­ki gü­zel ke­lam e­dip, çö­lün der­diy­le kav­ru­lan­la­ra bir se­rap se­rin­li­ği bah­şe­di­yor­lar.

Pe­ki ne ya­pa­lım? Ne­dir bu i­şin çö­zü­mü? İl­kin “in­san” ol­du­ğu­mu­zu a­nım­sa­ya­lım! Bir kalp ta­şı­dı­ğı­mı­zın far­kı­na va­ra­lım! “O­ra­sı be­nim me­ka­nım­dır” di­yen pa­di­şa­hın ha­tı­rı­na or­dan ki­ni, nef­re­ti, buğ­zu, hır­sı, a­da­ve­ti a­yık­la­ya­lım. Af­fet­me­nin a­ziz­li­ği­ne sı­ğı­na­lım! At­tı­ğı­mız her a­dım­da “kal­bi­mi­ze” da­nı­şa­lım ve kal­bi­mi­ze sı­kın­tı ve­ren her ney­se on­dan u­zak du­ra­lım! İl­ke ve hak­ka­ni­yet kan­ta­rı­na tek ba­şı­mı­za çı­ka­rak ken­di­mi­zi tar­ta­lım.

Ya­ni -hep de­di­ğim gi­bi- her­şe­yin “bir” i­le baş­la­dı­ğı ger­çe­ğin­den ha­re­ket­le, i­çi­mi­ze hic­ret e­de­rek o­ra­yı fab­ri­ka a­yar­la­rı­na dön­dü­re­lim; Nef­re­tin ye­ri­ni mer­ha­met; ki­nin ye­ri­ni kar­deş­lik; şir­kin ye­ri­ni tev­hid; ba­tı­lın ye­ri­ni hak; ka­ran­lı­ğı­n ye­ri­ni ay­dın­lık; mad­de­nin ye­ri­ni ma­na; a­lış­kan­lık­la­rın ye­ri­ni aş­kın­lık; hüs­ra­nın ye­ri­ni guf­ran; küf­ra­nın ye­ri­ni şük­ran; ka­bu­ğun ye­ri­ni çe­kir­dek; a­ra­cın ye­ri­ni a­ma­ç; ma­lu­ma­tın ye­ri­ni ma­ri­fet; sö­zün ye­ri­ni dav­ra­nış; ri­va­ye­tin ye­ri­ni ri­a­yet; ta­sar­ru­fun ye­ri­ni ta­sad­duk; is­ra­fın ye­ri­ni pay­laş­ma; hır­sın ye­ri­ni hu­zur; ta­ma­hın ye­ri­ni ka­na­at; ben­li­ğin ye­ri­ni bir­lik­te­lik; Ka­bil’in ye­ri­ni Ha­bil, he­va­nın ye­ri­ni tak­va, ya­ta­ğın ye­ri­ni sec­ca­de; öf­ke­nin ye­ri­ni i­ti­dal al­sın.

İş­te o za­man dün­ya­ya da eş­ya­ya da ba­kı­şı­mız de­ği­şir ve in­şa­Al­lah kal­bi­miz ilk gün­kü fab­ri­ka a­yar­la­rı­na dö­ne­rek kan ye­ri­ne nur pom­pa­lar vü­cu­du­mu­za. Ne i­çin ya­ra­tıl­dı­ğı­mı­zı, bu dün­ya­ya ne­den gel­di­ği­mi­zi, gel­me­nin as­lın­da git­me­nin ilk a­dı­mı ol­du­ğu­nu keş­fe­de­riz ye­ni­den.

Baş­ka ne mi o­lur? Me­se­la, ka­pi­tal di­ni­ne ve o­nun i­la­hı o­lan pa­ra­ya kö­le ol­mak­tan vaz­ge­çe­riz. “Be­nim” le baş­la­yan cüm­le­ler­le kav­ga­mız o­lur, zi­ra ta­şı­dı­ğı­mız ca­nın da­hi ‘bi­ze a­it ol­ma­dı­ğı­nı’ fark e­de­riz. Bu e­ma­net bi­lin­ci i­çin­de iç­ti­ği­miz su­yun, giy­di­ği­miz hır­ka­nın, a­ya­ğı­mız­da­ki a­yak­ka­bı­nın, ağ­zı­mı­za al­dı­ğı­mız lok­ma­nın ü­ze­rin­de da­hi bir ta­sar­ruf hak­kı­mız ol­ma­dı­ğı­nın far­kın­da­lı­ğı­nı yu­dum­la­rız. Müs­lü­ma­nın “e­min” in­san ol­ma­sı ge­rek­ti­ği­ni far­ke­de­riz. Böy­le­ce ken­di­mi­zi ka­mi­len ter­bi­ye et­mek­le kal­maz, baş­ka kul­la­rı da hal ve ah­va­li­miz­le Rab­bin i­zin ve mu­ra­dıy­la bu gü­zel­lik sof­ra­sı­na da­vet et­miş o­lu­ruz.

U­nut­ma­ya­lım ne o­lur; as­ıl ö­lüm ha­yat­tan de­ğil ha­ki­kat­ten kop­muş bir hal­de ‘öl­müş yü­rek­ler­le’ ya­şa­dı­ğı­nı san­mak­tır. Çün­kü, en bü­yük yol­dan çı­kış hi­ka­ye­si­nin ak­tö­rü o­lan İb­lis, ken­di çö­zü­lüş sil­si­le­si­ni ay­nıy­la in­sa­na yük­le­mek gay­re­tin­de­dir. Ne di­yor­du Rab­bi­miz? “Rah­mân, i­man e­dip i­yi­lik, gü­zel­lik, doğ­ru­luk i­çin ça­lı­şan­la­rın (a­mel-i sa­lih iş­le­yen­le­rin) et­raf­la­rın­da bir sev­gi (vudd) ha­le­si o­luş­tu­rur.” (Mer­yem 90)

İş­te buz­la­rı e­ri­ten, sert ka­ya­la­rı çat­la­tan, ka­pan­mış ka­pı­la­rı a­ra­la­yan, düş­man­lık­la­rı yok e­den, gö­nül­le­re gi­ren, yü­rek­le­ri fet­he­den tek ger­çek bu­dur. Ol­mu­yor mu? Tes­li­mi­ye­ti­mi­zi sor­gu­la­mak zo­run­da­yız! Ne­den mi? Çün­kü, sev­gi­nin kö­kü her or­ma­nı ye­şer­tir. Mer­ha­me­tin di­li her düş­man­lı­ğı yok e­der. Sev­gi her bu­zu e­ri­tir. Mer­ha­met her ka­tı­yı yu­mu­şa­tır.

Bun­lar i­çi­mi­ze yer­leş­ti­ri­len "tev­hid" çi­pin­de sak­lı... Ya­ni­si, her şey sen­de bi­ti­yor kar­de­şim... Cen­net de sen... Ce­hen­nem de sen... Ka­ğıt da sen. Ka­lem de sen...

Seç han­gi­si­ni is­ter­sen!