GALİBA YANLIŞ ANLADIK

Va­kit se­her...Ba­şı­mı ki­tap­lar­dan kal­dı­rıp bir kah­ve mo­la­sıy­la te­fek­kü­rün dal­ga­la­rın­da ku­laç a­tar­ken ka­fam­da u­çu­şan harf­le­rin hen­ga­me­sin­de u­yu­ya­bi­le­ne aşk ol­sun. Bu a­ra­da da ö­zel­lik­le Sos­yal Med­ya­da ya­pı­lan pay­la­şım­la­rı, “din a­dı­na” a­çı­lan say­fa­la­rı, a­yet ve ha­dis pay­la­şım­la­rı­nı ir­de­li­yo­rum. Ne­den bu­gün­kü he­ze­ya­nı ya­şa­dı­ğı­mız a o ka­dar net ki! Öy­le ya ha­yat de­nen bir kib­rit çö­pü­nün u­cu ka­dar. Bir yan­dı mı? Ta­ma­mı­na za­rar. Hak da var, bâ­tıl var.Ba­tıl’ın sa­fın­da yer a­lan­la­rı ya­kan a­teş, Hak­k’ın ya­nın­da yer a­lan­la­ra da sıç­ra­ya­cak…O yüz­den be­ya­zı ta­nı­mak i­çin, si­yah o­lu­na­cak. İm­ti­ha­nın cil­ve­si böy­le... Kı­yas un­su­ru lâ­zım. İ­yi­nin, doğ­ru­nun, gü­ze­lin bi­lin­me­si i­çin, kö­tü­nün, yan­lı­şın, çir­ki­nin ol­ma­sı ge­re­ki­yor.

Ne di­yor şa­ir; “O­luk­lar çift; bi­rin­den nur a­kar, bi­rin­den kir!” Es­ki­ler de her za­man ol­du­ğu gi­bi biz­den da­ha â­li­mâ­ne ve â­ri­fâ­ne dav­ra­nıp me­se­le­yi sû­ret ve sî­ret di­ye i­ki gü­zel ke­li­me i­le a­çık­la­mış­lar. Sû­ret, “gö­rü­nen, bi­li­nen, a­çık­ça se­çi­len ve ilk ba­kış­ta fark e­di­len ha­lin kar­şı­lı­ğı”, sî­ret de “o­nun ar­dın­da o­lan, iç, ger­çek ve a­sıl ma­na­sı”y­la kar­şı­lık bul­muş. Tıp­kı el­mas ve kö­mür gi­bi. Kim­ya­sal for­mü­lü ay­nı, la­kin kim­ya­sı fark­lı; bi­ri mü­cev­her i­ken, di­ğe­ri ya­ka­cak o­lu­yor. Ya da be­şer gi­bi; su­re­ti ay­nı la­kin si­re­ti in­san kı­lı­yor. Bu­gün de su­ret ü­ze­rin­den si­re­te u­laş­ma­ya ça­lı­şa­rak “Al­lah’ın e­vi” o­la­rak ad­det­ti­ği­miz “ca­mi­i” kav­ra­mı ü­ze­rin­den ak­la, vic­da­na, hak­ka ve si­re­te da­vet et­me­ye ça­lı­şa­lım ve gö­rü­nen kı­sım­la, ol­ma­sı ge­re­ken; za­hir i­le ba­tın a­ra­sın­da gi­dip ge­le­lim bu min­val­de ve so­ra­lım;

Ne­den bu ka­dar ca­mi­i var? Al­lah’ın e­vi. Ne­den kar­şı çı­kı­yor­sun? Yok­sa sen de sol­cu mu­sun? Ko­mü­nist mi­sin? A­nın­da bir “e­ti­ket­le­me” ve ya­zık ki ar­tık her­ke­se bu­laş­ma­ya baş­la­yan “id­rak yol­la­rı en­fek­si­yo­nu”! A­ma ben da­ya­na­mı­yor ve de­vam e­di­yo­rum; Ca­mi­i ger­çek­ten Al­lah’ın e­vi mi? E­vet bu­na “şüp­hen mi” var? E­vet var! Ya­hu i­man et­ti­ği­ni­zi id­di­a et­ti­ği­niz Al­lah aş­kı­na;

Ma­dem ca­mi­i Al­lah’ın e­vi; Ne­den kar­da, kış­ta, so­ğuk­ta, a­yaz­da; park­ta ya­tan, so­kak­lar­da ka­lan, ba­rı­na­cak ye­ri ol­ma­yan in­san­la­rı ba­şı tak­ke­li, ab­dest­li ca­mi­i ce­ma­a­ti u­yuz kö­pek gi­bi ko­vu­yor?

Ma­dem ca­mi­i Al­lah’ın e­vi; Ne­den a­dım ba­şı tril­yon­lar­ca har­ca­na­rak lüks, ih­ti­şam ve deb­de­be i­çin­de ya­pı­lan ca­mi­i­ler ya­pıl­mak ye­ri­ne bun­la­ra har­ca­nan pa­ra­lar “e­hil bir ko­mis­yo­nun” be­lir­le­ye­ce­ği müf­re­dat da­hi­lin­de ne­sil ma­ne­vi bir e­ği­tim­den ge­çi­ril­mi­yor?

Ma­dem ca­mi­i Al­lah’ın e­vi; Ne­den e­şit­len­me ma­kam­la­rın­dan o­lan na­maz­da dün­ya­nın tüm rüt­be, ma­kam, şan, şöh­ret ve deb­de­sin­den sıy­rı­la­rak saf du­ran ce­ma­at­te zen­gin i­le yok­sul ay­nı saf­ta na­maz kıl­dı­ğı hal­de o yok­su­lun dı­şar­da yü­zü­ne ne­den ba­kıl­mı­yor?

Ma­dem ca­mi­i Al­lah’ın e­vi; Bu ev ne­den Al­lah’ın di­ni­ni in­şa et­mek, ah­lak kav­ra­mı­nı di­mağ­la­ra yer­leş­tir­mek, vic­da­ni u­ya­nış­la­rı baş­lat­mak, en muh­te­şem a­yet o­lan in­sa­nı yer­den kal­dır­mak i­çin kul­la­nıl­mı­yor da sa­de­ce “na­maz­gah” o­la­rak kul­la­nı­lı­yor?

Ma­dem ca­mi­i Al­lah’ın e­vi; Ne­den top­lu­mun bir çok ye­rin­de sa­de­ce er­kek­le­re has bir i­ba­det ye­ri? Ka­dın­lar ne­den na­maz­gah­la­ra yak­laş­tı­rıl­mı­yor? Ö­zel­lik­le Cu­ma gün­le­ri a­ye­tin em­ri net ol­du­ğu hal­de ne­den ka­dın­lar Cu­ma na­ma­zı­na a­lın­mı­yor?

Ma­dem ca­mi­i Al­lah’ın e­vi; Ne­den tril­yon­luk ca­mi­i­le­rin av­lu­la­rın­da O’nun ya­rat­tı­ğı en muh­te­şem a­yet o­lan ve tüm kut­sal­la­rı a­yak­la­rı­nın al­tı­na ser­di­ği in­san­lar aç, se­fil, pe­ri­şan hal­de ço­luk-ço­cuk; yaş­lı-ka­dın el a­çıp di­le­ni­yor?

Ma­dem ca­mi­i Al­lah’ın e­vi; Ne­den o ca­mi­i­le­rin min­ber­le­rin­den Hz. Pey­gam­ber söy­le­me­di­ği hal­de “Ka­le Re­su­lAl­lah (sav)” (Re­su­lAl­lah de­di ki) di­ye baş­la­yan hut­be­ler­de o­na yüz­ler­ce if­ti­ra a­tı­lı­yor?

Ma­dem ca­mi­i Al­lah’ın e­vi; Ne­den o ca­mi­i­le­rin min­ber­le­rin­de Su­ri­ye ve Ha­lep baş­ta ol­mak ü­ze­re dün­ya ü­ze­rin­de­ki maz­lum­la­ra sal­ya sü­mük yar­dım çağ­rı­sı ya­pı­lır­ken yi­ne ay­nı ca­mi­de a­ya­ğa kal­kıp der­di­ni, ac­zi­ye­ti­ni, se­fa­le­ti­ni, muh­taç­lı­ğı­nı an­lat­ma­ya ça­lı­şan mu­ha­cir ca­mi­i i­ma­mı­nın la­fı­nı kes­ti­ği i­çin biz­zat ca­mi­i i­ma­mı ta­ra­fın­dan a­zar­la­nı­yor ve ca­mi­i ce­ma­a­ti­nin gı­kı çık­mı­yor?

Ma­dem ca­mi­i Al­lah’ın e­vi; Ne­den sa­de­ce “na­maz kıl­dır­ma me­mu­ru” o­la­rak gö­rev ya­pan bin­ler­ce din gö­rev­li­si bu hal­kın ger­çek İs­lam i­le, Kur’an i­le ba­rış­ma­sı a­dı­na hiç­bir ça­ba sarf et­mi­yor? Al­lah aş­kı­na “ma­a­şı­nın ö­den­me­ye­ce­ği­ni bil­di­ği hal­de (sa­mi­mi o­lan­la­rı ten­zih e­di­yo­rum) se­her vak­ti ca­mi­ye gi­dip aşk­la e­zan o­ku­ya­bi­le­cek kaç ta­ne i­mam ta­nı­yor­su­nuz?

Lis­te­yi u­za­ta­lım mı? Ben­ce ha­yır. Çün­kü bu lis­tey­le ki­tap­lar ya­zı­lır. Ca­mi­le­rin ru­hu­nun çe­ki­lip a­lın­dı­ğı, yıl­lar­ca “Al­lah’ın e­vi” o­la­rak ad­de­di­len bu me­kan­lar­da eh­li bey­te küf­re­di­len E­me­vi Sal­ta­na­tı’n­dan son­ra tab­lo ay­nen say­dı­ğım gi­bi ma­a­le­sef. A­dam aç, iş­siz, pe­ri­şan, se­fil e­zan vak­ti ca­mi­ye ge­li­yor. İ­mam na­maz kıl­dı­rı­yor ve “sün­net” o­la­rak gös­te­ri­len, i­şin ru­hun­dan bi­ha­ber 33 Süb­ha­nAl­lah, 33 El­ham­dül­lil­lah, 33 Al­la­h-u Ek­ber’i o­ku­yor ve yi­ne aç, yi­ne se­fil, yi­ne iş­siz o­la­rak ca­mi­den çı­kı­yor. Sa­çı sa­ka­lı a­ğar­mış, be­li i­ki bük­lüm, ar­tık ö­lüm­den kur­tu­lu­şun müm­kün ol­ma­dı­ğı­nı id­rak e­den ve yüz­de dok­san­beş ço­ğun­lu­ğu yaş­lı­lar­dan o­lu­şan, en faz­la i­ki saf­tan o­lu­şan ca­mi­i ce­ma­a­tin­den bi­ri de çı­kıp de­mi­yor ki;

“Ya­hu Al­lah aş­kı­na! Be­nim Pey­gam­be­rim böy­le yap­maz­dı. Be­nim pey­gam­be­rim her na­maz­dan son­ra ce­ma­a­te dö­ner; i­çi­niz­de aç var mı, a­çık­ta o­lan var mı, has­ta­nız o­lan var mı, ta­zi­ye­si o­lan var mı, ih­ti­ya­cı o­lan var mı; o da ol­ma­dı bu­gün rü­ya gö­re­ni­niz var mı?” di­ye so­rar­dı. Ce­ma­a­tin i­çin­de müş­kü­lü, ih­ti­ya­cı, der­di, ta­sa­sı ke­de­ri o­lan var­sa o­ra­da a­nın­da gi­de­ri­lir­di.” Han­gi bi­ri­ni say­ma­lı siz­ce? Han­gi bi­ri­ne ku­lak ka­bart­ma­lı? Ha­di yüz­le­şe­lim ah­va­li­miz­le! 113 bin ca­mi­den han­gi­si bir ta­ne yok­su­lu do­yu­ru­yor? 113 bin ca­mi­i­den han­gi­si bir ta­ne ye­ti­me sa­hip çı­kı­yor? 113 bin ca­mi­i­den han­gi­si ce­ma­at­le bir yok­su­lun, düş­kü­nün, muh­ta­cın, yaş­lı­nın e­vi­ni zi­ya­ret e­dip ih­ti­ya­cı var mı, muh­taç mı di­ye so­ru­yor? Buy­run he­sa­ba! Bu­gün TÜ­İK ve­ri­le­ri­ne gö­re aç­lık sı­nı­rın­da ya­şa­yan 13 mil­yon yok­sul var bu ül­ke­de. E­vet yan­lış duy­ma­dı­nız! 2017 ve­ri­le­ri­ne gö­re do­lar mil­yar­de­ri 57 ki­şi­yi bir ta­ra­fa bı­ra­kıp; kre­di kar­tı kö­le­si kırk al­tı mil­yon Bi­lal’i, ban­ka­la­rın bo­yun­du­ru­ğu al­tın­da in­le­yen mil­yon ta­ne Am­mar’ı say­mı­yo­rum ta­bi ki… Pe­ki… 113 bin ca­mi­nin her bi­ri bir ta­ne yok­sul do­yur­sa? 113 bin ki­şi o ge­ce do­yar mı? Pe­ki ya 113 bin ca­mi­i­nin her bi­ri i­ki ta­ne yok­sul do­yur­sa? 226 bin ki­şi do­yar! Pe­ki 113 bin ca­mi­i­nin her bi­ri 10 yok­sul do­yur­sa? 20 yok­sul do­yur­sa? Ha­yır ha­yır! Biz Al­lah’ın di­ni­nin i­çi­ni bo­şalt­tık. Kav­ram­la­rın si­nir­le­ri­ni al­dık. O biz­zat ken­di ke­la­mın­da a­çık­ça bu din “di­n-ül qay­yu­me” ya­ni “ha­ya­tın a­tar da­mar­la­rın­da a­tan” bir din­dir de­di­ği hal­de o­nu ıs­rar­la ta­pı­nak di­ni ha­li­ne ge­tir­dik ve o­nu cu­ma na­maz­la­rı­na, kan­dil ge­ce­le­ri­ne, sa­ray yav­ru­su ev­le­ri­miz­de sı­ca­cık yu­va­la­rı­mız­da yün­lü sec­ca­de­le­ri­mi­ze hap­set­tik. İs­te­di­ği­niz ka­dar kı­zın, kü­sün, da­rı­lın! Yok­su­lun, düş­kü­nün, muh­ta­cın, kö­le­nin, e­zil­mi­şin, di­ri di­ri top­ra­ğa gö­mü­len kız ço­cuk­la­rı­nın fer­ya­dı o­la­rak bir ök­sü­zün vic­da­nın­dan tam yir­mi üç yıl hay­kı­ra­rak çö­lün or­ta­sın­da­ki Me­di­ne’den “me­de­ni­yet” in­şa e­den, “Ey Al­lah’ın kul­la­rı kar­deş o­lu­nuz!” Ne­be­vi i­ka­zı ü­ze­ri­ne bi­na e­di­len din, bu o­la­maz!

A­lın si­ze bir mi­sal. Her cu­ma gü­nü “ha­yır­lı cu­ma­lar” me­saj­la­rı­mız­la bin­le­ri, mil­yon­la­rı gü­nün kut­sal­lı­ğın­dan ha­ber­dar e­di­yo­ruz. A­ma i­şin su­re­ti ve si­re­ti, ce­se­di ve ru­hu, za­hi­ri ve ba­tı­nı, gö­rü­ne­ni i­le ol­ma­sı ge­re­keni bir­bi­rin­den o ka­dar ko­puk ki! Na­sıl mı? Buy­run ba­ka­lım! Ne di­yor Al­lah? Top­la­nın!Ne i­çin? Sa­lat i­çin! Ya­ni; Rab­bi­mi­zi a­na­cak, yok­su­la sa­hip çı­ka­cak, düş­kü­ne el u­za­ta­cak, ye­ti­min ba­şı­nı ok­şa­ya­cak; kim­se­si­ze ‘kes’ o­la­ca­ğız… Na­sıl o­la­cak bu? Her kö­yün, ma­hal­le­nin top­lan­ma ye­ri o­lan ca­mi­ler ken­di çev­re­sin­de­ki yok­su­lu, ye­ti­mi, düş­kü­nü, kim­se­si­zi tes­pit e­de­cek ve sa­hip çı­ka­cak! Pe­ki biz ne ya­pı­yo­ruz? Ma­kam, mev­ki, rüt­be a­dı­na dün­ya­lık ne var­sa bı­ra­kıp her beş­yüz met­re­de bir in­şa et­ti­ği­miz (ve ha­len de in­şa et­me­ye de­vam et­ti­ği­miz) tril­yon­luk ca­mi­le­rin i­çin­de ay­nı saf­ta o­muz o­mu­za na­maz kı­lı­yor; Al­lah’ın yok­sul­la­ra, düş­kün­le­re, ye­tim­le­re, kim­se­siz­le­re yar­dım et­me­si i­çin (!) du­a e­di­yor; dı­şa­rı çı­kın­ca bir­bi­ri­mi­ze se­lam da­hi ver­mi­yor, he­men her ca­mi­de el a­çıp muh­taç­lı­ğı­nı di­le ge­ti­ren­le­re var­sa ce­bi­miz­de bo­zuk pa­ra a­tı­yor a­ma el­le­ri­mi­zi kal­dı­rıp Fir­devs­le­re ta­lip o­lu­yo­ruz!

A­yet "Ey i­man E­den­ler" di­ye hi­tap et­me­si­ne rağ­men biz a­ye­ti "Ey i­man e­den er­kek­ler" o­la­rak çe­vi­ri­yor, ka­dın­la­ra i­ba­det hak­kı da­hi ta­nı­mı­yo­ruz! Şu cu­ma gü­nü­nü "kut­sa­yan" kar­deş­le­rim! Ha­ni biz “ek­ti­ği­miz ka­dar” bi­çe­cek­tik? Bu mu ger­çek­ten Rab­bi­mi­zin em­ret­ti­ği sa­lat? Bu mu ger­çek­ten Rab­bi­mi­zin em­ret­ti­ği zi­kir? Bu mu ger­çek­ten Rab­bi­mi­zin in­sa­nı in­sa­na e­ma­net et­me­si? Dö­nün ne o­lur! İlk kı­lı­nan Cu­ma na­maz­la­rı­na ba­kın! So­run, so­ruş­tu­run, o­ku­yun... Or­da ne­ler ya­pıl­dı­ğı­nı gö­rün! E­mi­nim ki, iş­te o an bu "kut­sa­ma"la­rın as­lın­da “ka­ğı­da si­mit çi­zip mar­tı do­yur­mak” ol­du­ğu­nu gö­re­cek, kal­mış­sa fe­ra­se­ti­niz ba­şı­nız ö­nü­nü­ze dü­şe­cek, sol ya­nı­nız a­cı­ya­cak. Yak­la­şık 8-10 yıl ön­ce te­laf­fuz bi­le e­dil­me­yen Cu­ma’nın “hay­rı”, do­ğu­mun “kut­lu”lu­ğu i­le il­gi­li bu­gü­ne ka­dar de­fa­lar­ca yaz­dık a­ma kör­ler çar­şı­sın­da ay­na sat­ma mi­sa­li bi­zim­ki­si!

“Cu­ma” nın bir kut­si­ye­ti fa­lan yok kar­de­şim! Di­ğer gün­ler gi­bi gün­ler­den bir gün sa­de­ce. A­yet­te a­nı­lan "cu­m'a" ke­li­me­si “top­la­nın, bir a­ra­ya ge­lin” an­la­mın­da­dır ve or­da gü­ne a­it bel­li bir a­tıf yok­tur! A­çın ba­kın si­yer ki­tap­la­rı­nı “kut­sa­dı­ğı­nız” cu­ma gü­nü­nün a­ye­tin nü­zu­lün­den son­ra (Cu­ma sü­re­si 9. a­yet) Müs­lü­man­lar­ca be­lir­len­miş bir gün ol­du­ğu­nu gö­re­cek­si­niz!Bu ko­nu­da (sa­hih­li­ği tar­tış­ma­lı da ol­sa) ö­ne sü­rü­len ha­dis­ler­de­ki a­tıf; gü­nü ku­ru ku­ru­ya "ha­yır"la­mak de­ğil, say­ma­ya ça­lış­tık­la­rı­mı ha­ya­tın her ka­re­si­ne al­mak i­çin­dir. Cu­ma gü­nü­ne, di­ğer gün­le­ri­ni­ze, hat­ta bir tık ö­te­ye gi­dip her a­nı­nı­za kut­sal­lık yük­le­mek, ha­yır­la dol­dur­mak mı is­ti­yor­su­nuz? Gi­dip bir ta­ne yok­sul do­yu­run! Bir fa­kir giy­di­rin! O­ku­ma­ya ça­lı­şan bir ço­cu­ğa sa­hip çı­kın! Bir ye­ti­min ba­şı­nı ok­şa­yın! Bir düş­kü­ne el u­za­tın! Bir muh­taç­la ek­me­ği­ni­zi pay­la­şın! Bir yaş­lı­yı zi­ya­ret e­din! Bir borç­lu­yu bor­cun­dan kur­ta­rın! Bo­yun­du­ruk al­tın­da o­lan bi­ri­ni bu e­sa­re­tin­den kur­ta­rın!

Ya­pa­mı­yor mu­su­nuz? A­lın ek­mek kı­rın­tı­la­rı­nı pen­ce­re ke­na­rı­na bı­ra­kın! İ­ki ki­lo buğ­day a­lıp bal­ko­nu­nu­za ser­pin! Yap­tı­ğı­nız çor­ba­ya bir tas su­yu faz­la ko­yun, pay­la­şın! Pi­şir­di­ği­niz pi­rin­cin bir a­vu­cu faz­la ol­sun, da­ğı­tın! Al­dı­ğı­nız üç ek­me­ği be­şe çı­ka­rın, i­ki­si­ni in­fak e­din! Bir pa­ket süt ye­ri­ne i­ki a­lın; bi­ri­ni muh­taç bir an­ne­ye ba­ğış­la­yın!

O­nu da mı ya­pa­mı­yor­su­nuz? E­vi­ni­ze gü­ler­yüz­lü gi­rin! Sev­dik­le­ri­ni­ze sev­di­ği­ni­zi söy­le­yin! E­şi­niz ve ço­cuk­la­rı­nız­la il­gi­le­nin! Yu­va­nı­za hu­zur ka­tın! A­ra­nız­da se­la­mı ya­yın! Her ev­de bu­lu­nan sa­at­li bom­ba o­lan tv’le­ri­ni­zi ka­pa­tın, ev­de o­ku­ma sa­at­le­ri o­luş­tu­run, ba­şa­ran a­i­le fert­le­ri­ni ö­dül­len­di­rin. Her sa­bah na­ma­zın­dan son­ra en az 10 a­yet o­ku­yun, o a­yet­ler ü­ze­rin­de te­fek­kür e­de­rek u­yu­yun! İş­te o an her gü­nü­nüz “ha­yır­lı” o­la­cak, “ha­yır­la” do­la­cak­tır! Siz de “hu­zur” un o eş­siz ta­dı­nı i­lik­le­ri­ni­ze ka­dar yu­dum­la­ya­cak­sı­nız.

Yok­sa; Siz sı­ca­cık e­vi­niz­de mı­şıl mı­şıl u­yur­ken dı­şar­da in­san­lar ü­şü­yor­sa; sa­ray yav­ru­su ev­le­ri­niz­de yün­lü sec­ca­de­ler­de cen­net di­le­nir­ken; in­san­lar dı­şar­da aç ve a­çık­tay­sa; kom­şu­nu­zun hal ve ah­va­lin­den ha­be­ri­niz yok­sa; ay­nı bi­na­da o­tur­ma­nı­za rağ­men, bı­rak bir­bi­ri­ni ta­nı­ma­yı se­lam da­hi ver­mi­yor­sa­nız! O an gör­dü­ğü­nüz ve yü­re­ği­ni­zi a­cı­tan bir an­ne­nin fer­ya­dı­nı sa­ni­ye­ler i­çin­de u­nu­tu­yor­sa­nız; bir ye­ti­min ar­şı yır­tan “ba­ba” çığ­lı­ğı uy­ku­la­rı­nı­zı böl­mü­yor­sa, il­kin ru­hu­nu­za se­la o­ku­yun! Ma­lu­mu­nuz­dur ki en bü­yük be­la "öl­müş bir yü­rek"le ya­şa­dı­ğı­nı san­mak­tır. Çün­kü; ka­ğı­da su yaz­mak­la ıs­la­ta­maz, a­teş yaz­mak­la ya­ka­maz, ku­ru ku­ru­ya ha­yır di­le­ye­rek de “ha­yır­la” do­la­maz­sı­nız. Zi­ra hep de­di­ğim (ve in­şa­Al­lah son ne­fe­si­me ka­dar da di­ye­ce­ğim gi­bi) mün­te­si­bi ol­du­ğu­nuz din kal(söz) di­ni de­ğil hal (dav­ra­nış) di­ni­dir.